8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы)


*Мұғалім көрсетілген мақал-мәтелдерді сабақтың ұзақтығына қарай таңдап алу ұсынылады



Скачать 322.22 Kb.
страница43/76
Дата27.04.2018
Размер322.22 Kb.
Название файлаҰлттық физика.docx
ТипБағдарламасы
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   ...   76
*Мұғалім көрсетілген мақал-мәтелдерді сабақтың ұзақтығына қарай таңдап алу ұсынылады.
25 сабақ

Сабақтың тақырыбы: Физика және қазақ прозасы

Кейде ақын –жыраулардың өлеңдерін оқып отырып ,онда ақын табиғат құбылыстарды қалай жырлағанын, суреттегенін көріп физикалық құбылыстарды іздеп отырамыз.8- сы-ныпта өткен «Заттардың агрегаттық күйлері» тақырыбын оқығанда Абай атамыздың «Қыс» өлеңі еске түседі.



Қыс

Ақ киімді, денелі, ақ сақалды.

Соқыр, мылқау танымас тірі жанды.

Үсті-басы ақ қырау, түсі суық.

Басқан жері сықырлап келіп қалды.

Бұл өлеңде табиғи қысқы құбылыс-қыраудың пайда болатындығын айтып,ақ ұлпа қарды аяқпен басқанда қысым күші әсерінен қардың көптеген ақ ұлпа кристалдары қабықшала-рының сынатындығын түсіндіреді.

Абайдың «Күз»өлеңін алатын болсақ өлеңнен табиғаттағы жылулық құбылыстарды атаймыз.Мысалы: тұман,бұлт.

Ауада су буы болады,ол күннің қыздыруы әсерінен мұхиттардан,теңіздерден және басқа-да су қоймаларынан буланып көтеріледі.1м3 ауадағы су буының массасын оның «абсалют ылғалдылығы» дейді. Әр температураның өзіне тән ылғалдылық шегі бар.Егер темпера-тура төмендесе,будың артығы су түрінде бөлініп шығады.Ауа неғұрлым жылырақ бол-са,оның құрамында су буы соғұрлым көп болады. Егер жылы және біршама ылғал ауаны салқындатса,онан артық ылғал ұсақ тамшы түрінде бөлініп шығады да тұман пайда бола-ды.Тұман көбінесе батпақ жерлерде,өзендер мен көлдер бетінде пайда болады.



Күз

Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,

Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан.

Білмеймін, тойғаны ма, тоңғаны ма,

Жылқы ойнап, бие қашқан тай жарысқан.

Жамбал атамыздың «Егіс жыры» өлеңі

Аспаннан аппақ қар жауды,

Қар емес, жерге нұр жауады.

Осы қардың егіске

Болашағы болжаулы.

Көктен түскен күміс қар

Жер мейірімін қандырдың

Тазалығы ақ қардың

Сақалындай Жамбылдың.

Аппақ қарды қара жер

Суырып сүттей емеді,

Емсе емсін, сол жерге

Ел егісін егеді.

Көктем келіп, күн жылып

Тоң қақырып, қар кетіп

Гүрілдеп өзен сарқырап,

Айдын көлдер жарқырап

Қиқулап ұшын қаңқылдап,

Қараша қаз сампылдап

Құстар қайтып келеді...

Жамбыл атамыздың осы өлеңінен табиғатта болатын жылулық құбылыстарды табамыз. Осы өлеңді төмендегідей жылулық құбылыстардың пайда болуын түсінеміз:

а)қардың пайда болуы;

ә)қардың жауыуы

б)қардың еруі

в)мұздың пайда болуы

г)мұздың еруі

з)Ертеде аталарымыздың қардың жауыуына қарай сол жылдың егінінің түсімін қалай болжаған? Оны физика тұрғысынан түсіндіруге болады.

Жамбыл атаның «Москва – менің қамалым»

Көкті бұлт торласа,

Көктен нөсер төкпес пе?

Торлаған бұлтты найзағай,

Сорғалай тіліп сөкпес пе?

Төгілген нөсер толастап,

Өткінші болып өтпес пе?

Жер аңқылдап, күн шықса,

Қара бұлт көшіп кетпес пе?

Қастасқан жаудың түбіне

Қаһарлы халық жетпес пе?

Жамбылдың осы өлеңіндегі жылулық физикалық құбылыстарды табамыз.Олар: Бұлт,нөсер,күннің шуағы,найзағай.

Бұлттың қалай пайда болғанын түсіндіреміз.Бұлт-суық өте ұсақ су тамшылары,қатты күйдегі мұз кристалдары.

1-2 км биіктікте қабат-қабат бұлттар болады.

3-4 км биіктікте түйдек бұлттар болады.

6-12 км биіктікте шарбы бұлттар болады.

Жер бетінде t-ра=250С болғанда жаздың ыстық күніне 12-14 км биіктікте жерде қатты аяз болғандағыдай,суық қақап тұрады.Жер бетінде біршама ауа массасы қызады да айналада-ғы ауадан жеңілдене түседі.

«Кебу, булану, конденсация» құбылыстарын өткенде, Сырбай Мәуленовтың

«Табиғатпен жаным бірге» өлеңін пайдалануға болады.

Жаз шыға сол су сарқылап,

Қалады кеуіп, тартылып.

Мақтайды оны шуылдап,

Орнына шөп пен тал тұрып.

Тасқын шайса, күнге қызық,

Желге үстімді кептірем.

Желмен жайлап, бірге жүріп

Тау боп биік көк тіредім.

Жоқ ұштығы жол шегімнің,

Аспан мен Жер-Жер серігім.

Мен-дүние өлшемімін,

Мен табиғат-бөлшегімін.

«Газдағы электр тогына» мына өлеңді пайдалану.

Қағылды түніменен,

Күннің күшті дабылы.

Жерді жалап тілімен,

Өтеді «жай» жарығы.

«Кристалл денелер» тақырыбына

Қыста боран шақырып,

Тартады жел ызғырық.

Көлдің бетін қатырып,

Жатыр торын мұз құрып.


Скачать 322.22 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   ...   76

Похожие:

8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) icon2-3 І тарау. Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру негізі
Оқушылардың ғылыми көзқарастарын қалыптастыру
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconКонтрольное задание №1
В результате обучения борец должен уметь: определять цели борьбы; намечать правильный курс действий; реализовать выработанный курс...
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconКурс лекций часть для студентов курса очной формы обучения специальности
Курс лекций по дисциплине пд. 01 Математика: алгебра и начала математического анализа; геометрия Часть 2[Текст] / О. А. Волкодамова,...
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconҚаржы және бухгалтерлік есеп бағдарламасы «бекітемін» Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебінің оқу және ғылым
Силлабус «Қаржы және бухгалтерлік есеп» бағдарламасының
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) icon3 курс «Технология транспортных процессов»

8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconОсновы экономики. Курс лекций для учащихся

8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconОтчет по практике Студент Курс II группа 220 К
Специальность
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconВакансии для студентов с 1-3 курс
Перспективы карьерного роста возможны после успешного прохождения практики/стажировки
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconРеферат тема: Техногенные чс. 4 курс, группа 15303,15304
Охватывает территорию двух субъектов РФ или выходит за их пределы
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconКурс лекций под редакцией профессора В. И. Шалупина для студентов всех специальностей дневного обучения Москва 2011





База данных защищена авторским правом ©refnew.ru 2020
обратиться к администрации

    Главная страница
Контрольная работа
Курсовая работа
Теоретические основы
Методические указания
Методические рекомендации
Лабораторная работа
Рабочая программа
Общая характеристика
Теоретические аспекты
Учебное пособие
Практическая работа
История развития
Пояснительная записка
Дипломная работа
Самостоятельная работа
Общие положения
Экономическая теория
Методическая разработка
Физическая культура
Методическое пособие
Исследовательская работа
Направление подготовки
Общая часть
Теоретическая часть
Общие сведения
Техническое задание
Общие вопросы
Образовательная программа
Управления государственных
Федеральное государственное
Экономическая безопасность
Конституционное право
реакция казахского
Основная часть
Организация работы
Техническое обслуживание
Российская академия
Понятие сущность
Усиление колониальной
прохождении производственной
Обеспечение безопасности
программное обеспечение
Выпускная квалификационная
квалификационная работа
муниципальное управление
Теория государства
Уголовное право
Математическое моделирование
Административное право
Название дисциплины
Земельное право