8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы)



Скачать 322.22 Kb.
страница15/76
Дата27.04.2018
Размер322.22 Kb.
Название файлаҰлттық физика.docx
ТипБағдарламасы
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   76
    Навигация по данной странице:
  • Өлiара
Тоғыс, тоғам – Ай орағының не табағының Үркердi "басып өтуi".Ол үш күнге созылады. Бiрiншi күнi - "Тоғам", екiншi күнi - "Ауыл үй қонғаны", үшiншi күнi - "өрiп шыққаны".

Ай мен Үркер жылына 13 рет кездеседi, демек, бiр жылда 13 тоғыс айы болады. Бiрiншi тоғыс айы – мамыр.

Мамыр айының он жаңасында жаңа туған Ай мен Үркер шоқжұлдызының тоғысуы – бiр тоғыс айы. Содан  кейiн Үркер Айдың аржақ тасасына түсiп, 40 күн бойы "жерде жата-ды". Көзге көрiнбейтiн осы кезде Ай мен Үркер екi рет тоғысады. Бұл кездесулердiң рет саны әдеттегi тәртiпке керi жүргiзiлiп, 25 және 23 тоғыс айлары деп аталады. Одан әрi Ай 21 жаңасында Үркермен таң алдында көзге түсiп кездеседi. Бұл кездесу ай күнiнiң сан-дық есебiне байланысты 21 тоғыс айы атауын алған.

Тоғыс әр 28-29 күн сайын, айдың тек сандық тақ күндерi қайталанып (есепшiлер "Үркер таққа тоғаяды", - дейдi), 19, 17, 15... тоғыс айлары саналып, есеп бiр тоғыс айына дейiн керi тiзбектелiп жүргiзiледi.Ескi ай аяқталып, жаңа ай басталар аралықта Айдың бiрер күн көрiнбейтiн кезi – "Өлiара". Ал, өлiарадан өлiараға дейiнгi уақыт - "Туар ай". Екi тоғыс аралығы - "Тоғыс айы".

Үркердiң ағымды жылы батуы мен келер жылғы бату аралығы 365 тәулiкке созылады. Үркердiң "жерге түсiп" көрiнбейтiн маусым жаз, көзге түсетiн маусымы – қыс. Қазақтың: "Үркерлi айдың бәрi қыс", - деуi осыны меңзейдi.

Қазақ халқы Үркер шоқжұлдызын аса қасиет тұтқан, қариялардың айтуы бойынша: "Үркер – жұлдыздар ағасы". Тәлiмдiк мақал-мәтел де көп, ырым да баршылық. Мысалы, Үркер "суға батса", сол не келесi ай жауын-шашынды, "жерге батса" – құрғақ. Әр тоғысқа тән ауа райына байланысты нақылға айналған болжам – тұжырым да жеткiлiктi. Арқа қазақтары: "Бес тоғыста (наурыз айында) қар кетпес, үш тоғыста (сәуiр айы) қар қалмас", десе, оңтүстiк ағайындар: "Қыстың соңы – жетi тоғыс (ақпан айы), көктем басы – бес тоғыс (наурыз айы)" деп пайымдаған.

Нақты астрономиялық жылдың ұзақтығы әр кезде әртүрлi, тұрақсыз, бүтiн сандармен өлшеуге келмейдi. Жуық шамамен алғанда бiр жылда 365,24 тәулiк немесе 365 тәулiк 6 сағат бар. Тәулiктiң ширен бөлшегiн әр жыл күнтiзбесiне қосып айтуға да, есертеуге де ыңғайсыз болғандықтан, ширектiң төрт жылда бiр тәулiктiк мезгiл құрайтыны есептелiп, төрттiң алдыңғы 365 тәулiктен тұратын үш жылы – жай жыл, 366 тәулiктен тұратын соңғы жылы – Кiбiсе жыл атанған.

Кiбiсе жыл есебiн ескере отырып, қазақ есепшiлерi әр дәуiрде түрлi наурыз күн қайыру жүйесiн жасаған. Олардың бiз бiлетiнi үшеу:




Скачать 322.22 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   76

Похожие:

8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) icon2-3 І тарау. Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру негізі
Оқушылардың ғылыми көзқарастарын қалыптастыру
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconКонтрольное задание №1
В результате обучения борец должен уметь: определять цели борьбы; намечать правильный курс действий; реализовать выработанный курс...
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconКурс лекций часть для студентов курса очной формы обучения специальности
Курс лекций по дисциплине пд. 01 Математика: алгебра и начала математического анализа; геометрия Часть 2[Текст] / О. А. Волкодамова,...
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconҚаржы және бухгалтерлік есеп бағдарламасы «бекітемін» Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебінің оқу және ғылым
Силлабус «Қаржы және бухгалтерлік есеп» бағдарламасының
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) icon3 курс «Технология транспортных процессов»

8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconОсновы экономики. Курс лекций для учащихся

8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconОтчет по практике Студент Курс II группа 220 К
Специальность
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconВакансии для студентов с 1-3 курс
Перспективы карьерного роста возможны после успешного прохождения практики/стажировки
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconРеферат тема: Техногенные чс. 4 курс, группа 15303,15304
Охватывает территорию двух субъектов РФ или выходит за их пределы
8-сынып (факультативтік курс бағдарламасы) iconКурс лекций под редакцией профессора В. И. Шалупина для студентов всех специальностей дневного обучения Москва 2011





База данных защищена авторским правом ©refnew.ru 2020
обратиться к администрации

    Главная страница
Контрольная работа
Курсовая работа
Теоретические основы
Методические указания
Методические рекомендации
Лабораторная работа
Рабочая программа
Общая характеристика
Теоретические аспекты
Учебное пособие
Практическая работа
История развития
Пояснительная записка
Дипломная работа
Самостоятельная работа
Общие положения
Экономическая теория
Методическая разработка
Физическая культура
Методическое пособие
Исследовательская работа
Направление подготовки
Общая часть
Теоретическая часть
Общие сведения
Техническое задание
Общие вопросы
Образовательная программа
Управления государственных
Федеральное государственное
Экономическая безопасность
Конституционное право
реакция казахского
Основная часть
Организация работы
Техническое обслуживание
Российская академия
Понятие сущность
Усиление колониальной
прохождении производственной
Обеспечение безопасности
программное обеспечение
Выпускная квалификационная
квалификационная работа
муниципальное управление
Теория государства
Уголовное право
Математическое моделирование
Административное право
Название дисциплины
Земельное право